Công nghệ tạo ra khả năng, thiết kế giáo dục tạo ra giá trị
Tọa đàm được tổ chức trong khuôn khổ Triển lãm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo chào mừng 70 năm thành lập Đại học Bách khoa Hà Nội, với sự tham gia của các chuyên gia giáo dục, đại diện doanh nghiệp công nghệ, các cơ sở giáo dục, giảng viên và sinh viên.
Với thông điệp “Hiểu con người – Đổi mới giáo dục – Kiến tạo tổ chức”, Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục mong muốn thúc đẩy cách tiếp cận trong đó công nghệ không đứng riêng biệt mà gắn chặt với khoa học giáo dục, thiết kế học tập, quản lý và phát triển con người.
Mở đầu chương trình, các đại biểu được giới thiệu những giải pháp công nghệ giáo dục đang được phát triển và ứng dụng trong thực tiễn.
Đại diện Công ty Cổ phần YooTek Holdings giới thiệu giải pháp YooBook và không gian học tập 3D/XR, giúp chuyển những nội dung học tập khó hình dung thành trải nghiệm trực quan, cho phép người học quan sát, tương tác và khám phá.
Trong khi đó, nền tảng ZEP QUIZ mang đến cách tiếp cận ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp trò chơi hóa (Gamification), hỗ trợ giáo viên tổ chức các hoạt động học tập tương tác, tạo phản hồi và khuyến khích sự tham gia của học sinh.
Từ những giải pháp được giới thiệu, tọa đàm đặt ra câu hỏi: Liệu một trải nghiệm học tập hấp dẫn có đồng nghĩa với việc người học hiểu sâu hơn, phát triển năng lực tốt hơn? Và điều gì cần thiết để một giải pháp công nghệ có thể tạo ra tác động thực sự đối với giáo dục?
Không phải công nghệ mới, mà là người học làm được gì tốt hơn
Tại phiên thảo luận do TS. Nguyễn Thị Huyền, Giám đốc Chương trình đào tạo Công nghệ giáo dục, điều phối, các diễn giả đã trao đổi về những điều kiện để chuyển một sản phẩm công nghệ thành giải pháp giáo dục có giá trị.
Theo PGS.TS. Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, một trong những vấn đề thường gặp khi ứng dụng công nghệ vào giáo dục là bắt đầu từ những tính năng hấp dẫn của công nghệ, thay vì từ mục tiêu học tập.
“Một công nghệ có thể rất mới, rất hấp dẫn, nhưng chỉ trở thành một giải pháp giáo dục khi nó giúp người học thực hiện được một hoạt động học tập có ý nghĩa và qua đó đạt được chuẩn đầu ra mong muốn”, PGS.TS. Lê Hiếu Học nhấn mạnh.
Theo ông, quá trình thiết kế cần bắt đầu từ việc xác định người học cần biết gì, làm được gì sau hoạt động học tập; tiếp đó là lựa chọn các hoạt động phù hợp và cuối cùng mới xác định công nghệ hỗ trợ.
Chẳng hạn, nếu mục tiêu là phát triển năng lực giải quyết vấn đề, công nghệ cần tạo điều kiện để người học quan sát, đưa ra giả thuyết, thử nghiệm, nhận phản hồi và điều chỉnh, thay vì chỉ làm cho bài giảng sinh động hơn.
Một nội dung được các diễn giả đặc biệt quan tâm là cách đánh giá tác động thực sự của công nghệ giáo dục.
PGS.TS. Lê Hiếu Học đề xuất xem xét tác động qua năm cấp độ: mức độ sử dụng công nghệ; sự tham gia của người học; kết quả học tập; khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn; và những thay đổi thực chất đối với người học, giáo viên hoặc tổ chức.
Theo ông, những chỉ số như lượt truy cập, thời gian sử dụng hay mức độ hài lòng là cần thiết nhưng chưa đủ để khẳng định hiệu quả giáo dục.
“Một lớp học vui hơn, sôi nổi hơn chưa chắc đồng nghĩa với việc người học hiểu sâu hơn. Muốn nói đến tác động giáo dục, cuối cùng chúng ta vẫn phải chứng minh được rằng người học học tốt hơn, làm tốt hơn hoặc tổ chức hoạt động tốt hơn”, ông chia sẻ.
Chuyển đổi số không đơn giản là đưa công nghệ vào nhà trường
Một vấn đề khác được đặt ra tại tọa đàm là vì sao nhiều giải pháp công nghệ được thử nghiệm thành công nhưng lại gặp khó khăn khi triển khai trên quy mô lớn.
Theo PGS.TS. Lê Hiếu Học, một mô hình thử nghiệm có thể đạt kết quả tốt nhờ đội ngũ giáo viên nhiệt tình, sự hỗ trợ kỹ thuật sát sao và nguồn lực bổ sung. Tuy nhiên, khi triển khai rộng rãi, những điều kiện thuận lợi này không phải lúc nào cũng được duy trì.
Vì vậy, thành công của chuyển đổi số giáo dục không chỉ phụ thuộc vào chất lượng công nghệ mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa bốn yếu tố: công nghệ, sư phạm, con người và quản lý.
Giáo viên cần có đủ năng lực và thời gian để ứng dụng công nghệ; giải pháp phải phù hợp với chương trình và phương pháp đánh giá; đồng thời nhà trường phải có cơ chế hỗ trợ, nguồn lực và năng lực quản trị sự thay đổi.
Đặc biệt, việc để giáo viên tham gia ngay từ quá trình thiết kế, thử nghiệm và cải tiến giải pháp sẽ giúp nâng cao khả năng chấp nhận và duy trì ứng dụng.
“Chuyển đổi số giáo dục không đơn giản là đưa công nghệ vào nhà trường. Đó là quá trình thay đổi cách con người học, làm việc và ra quyết định”, PGS.TS. Lê Hiếu Học khẳng định.
Trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng hỗ trợ xây dựng học liệu, tạo câu hỏi, phân tích dữ liệu và phản hồi cho người học, các diễn giả cũng trao đổi về sự thay đổi vai trò của người thầy.
Theo PGS.TS. Lê Hiếu Học, công nghệ không làm giảm vai trò của giáo viên mà đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực thiết kế học tập, hướng dẫn, phản hồi và đưa ra những quyết định sư phạm.
Giáo viên không chỉ cần biết sử dụng công nghệ mà quan trọng hơn phải biết khi nào nên sử dụng, sử dụng như thế nào và khi nào không nên sử dụng.
“Công nghệ càng mạnh thì năng lực thiết kế, phán đoán và trách nhiệm nghề nghiệp của giáo viên càng trở nên quan trọng”, ông nhấn mạnh.
Thúc đẩy hợp tác đại học – doanh nghiệp để tạo ra tác động bền vững
Bên cạnh việc trao đổi về ứng dụng công nghệ, tọa đàm còn hướng đến xây dựng những mô hình hợp tác thực chất giữa đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển và đánh giá các giải pháp giáo dục.
Theo PGS.TS. Lê Hiếu Học, các cơ sở giáo dục đại học không nên chỉ tham gia ở giai đoạn doanh nghiệp đã hoàn thiện sản phẩm và cần một môi trường để thử nghiệm.
Với thế mạnh về khoa học giáo dục, thiết kế học tập, đánh giá và nghiên cứu, các trường đại học có thể đồng hành cùng doanh nghiệp ngay từ khâu xác định vấn đề, tìm hiểu nhu cầu của người học, thiết kế giải pháp, thử nghiệm và đánh giá tác động.
Ông đề xuất cách tiếp cận hợp tác theo bốn bước: Nghiên cứu – Thiết kế – Thử nghiệm – Đánh giá tác động.
Trong mô hình này, doanh nghiệp đóng góp năng lực phát triển công nghệ, các chuyên gia giáo dục đóng góp tri thức về người học và phương pháp sư phạm, còn nhà trường cung cấp môi trường để thử nghiệm, thu thập minh chứng và cải tiến giải pháp.
Sinh viên cũng có thể tham gia trực tiếp thông qua các dự án học tập, đồ án tốt nghiệp, nghiên cứu khoa học, thực tập và những bài toán thực tế do doanh nghiệp đặt hàng.
Cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm công nghệ giáo dục mà còn tạo cơ hội để sinh viên phát triển năng lực nghề nghiệp thông qua giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức cũng bố trí hoạt động ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác, hướng tới mở rộng phối hợp trong đào tạo, nghiên cứu, thử nghiệm giải pháp và phát triển nguồn nhân lực.
Hoạt động kết nối với doanh nghiệp và trao học bổng cho sinh viên tiếp tục thể hiện định hướng gắn kết đào tạo với thực tiễn, khuyến khích sinh viên chủ động học tập, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Tọa đàm “Từ giải pháp đến tác động: Công nghệ, Quản lý và Con người trong Giáo dục và Tổ chức” không chỉ là diễn đàn giới thiệu các công nghệ mới mà còn đặt ra những vấn đề cốt lõi của đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên số.
Thông điệp xuyên suốt chương trình là: Công nghệ tạo ra khả năng, thiết kế học tập biến khả năng thành trải nghiệm có ý nghĩa, còn quản lý và sự tham gia của con người giúp những đổi mới đó trở thành thực tiễn bền vững.
Đây cũng là định hướng mà Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, mong muốn thúc đẩy trong nghiên cứu, đào tạo và hợp tác với doanh nghiệp, góp phần đưa những tiến bộ khoa học và công nghệ thành các giá trị thiết thực cho giáo dục và xã hội.
