Không chỉ là một hoạt động đào tạo dành cho đội ngũ khảo thí, chương trình còn cho thấy một lát cắt thực tế về cách Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức, khoa học hành vi và đo lường tâm lý có thể được ứng dụng để giải quyết những bài toán về con người trong doanh nghiệp.
Từ “đánh giá con người” đến đo lường dựa trên bằng chứng
Làm thế nào để nhận diện một năng lực tưởng như trừu tượng? Làm thế nào chuyển năng lực đó thành những hành vi có thể quan sát và đo lường? Một công cụ đánh giá cần đáp ứng những yêu cầu nào để kết quả có đủ độ tin cậy và hiệu lực? Và quan trọng hơn, kết quả đánh giá được sử dụng như thế nào để xác định mức độ phù hợp giữa một cá nhân với từng vị trí công việc?
Đây là những câu hỏi xuyên suốt chương trình tập huấn dành cho đội ngũ Khảo thí và lãnh đạo Trường Đào tạo Cán bộ BIDV. Chương trình được thiết kế trong hai ngày, kết hợp giữa nền tảng lý thuyết tâm trắc học và thực hành trên một lát cắt cụ thể của bộ ADN năng lực BIDV.
Ngày làm việc đầu tiên tập trung vào nền tảng tâm trắc học (psychometrics). Học viên tìm hiểu bản chất của đo lường tâm lý; khái niệm cần đo lường và quá trình thao tác hóa từ khái niệm đến chỉ báo hành vi và câu hỏi đánh giá; sai số đo lường; các dạng độ tin cậy và bằng chứng hiệu lực; cũng như đặc thù và giới hạn của trắc nghiệm tình huống. Chương trình đặc biệt nhấn mạnh rằng một khung năng lực do tổ chức xây dựng chưa tự động trở thành một thang đo; để sử dụng cho đánh giá, công cụ cần trải qua quá trình xây dựng và kiểm chứng khoa học.
Học bằng làm trên chính bài toán của BIDV
Nếu ngày thứ nhất trả lời câu hỏi “Vì sao phải làm như vậy?”, ngày thứ hai tập trung vào “Làm như thế nào?”.
Thay vì trải rộng trên toàn bộ hệ thống năng lực, chương trình lựa chọn phương pháp “lát cắt dọc”, đi trọn quy trình trên một trường hợp cụ thể (vị trí Chuyên viên Quan hệ khách hang). Cách tiếp cận này giúp học viên không chỉ nắm các thuật ngữ mà trực tiếp thực hiện từng bước để sau chương trình có thể tiếp tục áp dụng phương pháp với những năng lực và vị trí khác.
Các nhóm thực hành ánh xạ Gene với các cấu trúc tâm lý tương ứng; phân biệt giữa định hướng hướng tới khách hàng với các năng lực liên quan; xây dựng hồ sơ Gene kỳ vọng cho vị trí công việc theo ba mức Trội – Nền – Lặn; đồng thời thảo luận về một nguyên tắc quan trọng: điểm số càng cao chưa chắc đã đồng nghĩa với mức độ phù hợp càng cao. Với vị trí Chuyên viên Quan hệ khách hàng trong lĩnh vực tín dụng, chẳng hạn, định hướng khách hàng cần được đặt trong mối quan hệ với các yêu cầu về thẩm định và quản trị rủi ro.
Từ những sự kiện công việc thực tế, học viên tiếp tục thực hành chuyển hóa thành các câu hỏi trắc nghiệm tình huống, xây dựng phương án trả lời và khóa chấm có lý giải. Các câu hỏi sau đó được gán mù chéo ngay tại lớp: người đánh giá phân loại các phương án mà không nhìn khóa ban đầu, sau đó đối chiếu mức độ đồng thuận để quyết định giữ, sửa hoặc loại câu hỏi. Quy trình này giúp học viên trải nghiệm cách hình thành bằng chứng về hiệu lực nội dung thay vì chỉ viết câu hỏi dựa trên kinh nghiệm cá nhân.
Khi Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức đi vào doanh nghiệp
Đằng sau một công cụ đánh giá nhân sự là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực: tâm lý học, khoa học hành vi, tâm trắc học, phân tích công việc và dữ liệu. Đây cũng là một ví dụ điển hình về vai trò ngày càng rõ nét của Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (Industrial and Organizational Psychology – I/O Psychology) trong các doanh nghiệp hiện đại.
Các quyết định liên quan đến tuyển dụng, bố trí nhân sự, đánh giá năng lực hay phát triển nguồn nhân lực có tác động trực tiếp đến cả người lao động và tổ chức. Vì vậy, việc hiểu con người là cần thiết, nhưng chưa đủ. Những đặc điểm tâm lý và hành vi cần được định nghĩa rõ ràng, đo lường bằng những công cụ phù hợp và phân tích dựa trên bằng chứng trước khi được sử dụng để hỗ trợ các quyết định quản trị.
Theo cách tiếp cận này, chuyên gia Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức không chỉ đặt câu hỏi “Con người suy nghĩ và hành động như thế nào trong môi trường làm việc?”, mà còn phải giải quyết những câu hỏi tiếp theo: “Đo lường điều đó bằng cách nào?”, “Dữ liệu có đáng tin cậy không?” và “Làm thế nào chuyển kết quả phân tích thành giải pháp phù hợp cho tổ chức?”
Kết nối đào tạo, nghiên cứu với những bài toán thật của tổ chức
Hoạt động tại BIDV cũng thể hiện định hướng của Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục trong việc đưa năng lực chuyên môn của đội ngũ giảng viên vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp, đồng thời đưa những bài toán thực tế trở lại hoạt động đào tạo và nghiên cứu.
Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đặc biệt khi Khoa phát triển chương trình Cử nhân Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (ED5) theo định hướng liên ngành giữa tâm lý học, khoa học dữ liệu và công nghệ. Những bài toán như xây dựng mô hình năng lực, thiết kế công cụ đo lường, phân tích dữ liệu hành vi, đánh giá mức độ phù hợp giữa con người và công việc hay phát triển nhân sự chính là những không gian ứng dụng quan trọng của lĩnh vực này.
Kết thúc hai ngày tập huấn, học viên không chỉ được trang bị nền tảng về tâm trắc học mà còn có trong tay các sản phẩm thực hành như bản ánh xạ năng lực với cấu trúc tâm lý, hồ sơ Gene kỳ vọng cho vị trí công việc, bộ tiêu chuẩn viết câu hỏi, rubric gán mù và những câu hỏi do chính các nhóm xây dựng, làm cơ sở để tiếp tục phát triển và kiểm định công cụ trong những giai đoạn tiếp theo.
Từ một chương trình tập huấn tại doanh nghiệp, có thể thấy rõ hơn giá trị của sự giao thoa giữa khoa học về con người và khoa học dữ liệu: giúp những quyết định về con người ngày càng bớt phụ thuộc vào cảm tính và được hỗ trợ nhiều hơn bởi dữ liệu, đo lường và bằng chứng khoa học.
Đó cũng chính là tinh thần mà FED hướng tới trong đào tạo và nghiên cứu: Hiểu con người – Làm chủ dữ liệu – Kiến tạo tổ chức.
